Phản anh hùng trong thể loại gangster điện ảnh không được định hình bằng mã số đạo đức truyền thống. Họ bước ra từ bóng tối với một look không thể chối từ: góc máy cận mặt, chiếc tăm trên môi, ánh lửa bật lên từ bật lửa Zippo.
Họ phá vỡ blocking[1] thông thường, không tuân theo bố cục quyền lực, thách thức hệ thống, sống trong vùng tối nhưng giữ một internal logic riêng. Chính sự mâu thuẫn trong kịch bản nhân vật ấy tạo ra sự cộng hưởng với khán giả.
Từ hình ảnh kinh điển của Mark ngậm tăm châm lửa hút thuốc, đến sự lật đổ triệt để đạo lý giang hồ truyền thống của nhân vật Quạ trong phim (Young and Dangerous), những nhân vật này trở thành huyền thoại điện ảnh chính nhờ khí chất “xấu có lý” của họ.
Họ dám yêu dám hận, làm việc dứt khoát, không vướng bận. Cách hành xử thẳng thắn, quyết đoán ấy chính là điều mà phần lớn chúng ta trong đời thực đang thiếu.
Tình bạn nam giới trong phim xã hội đen cũng là một điểm hấp dẫn lớn. Tình anh em giữa Tống Tử Kiệt và Mark trong phim (A Better Tomorrow), sự quý trọng lẫn nhau giữa năm vệ sĩ trong phim (The Mission). Những mối quan hệ này thường thuần khiết hơn tình yêu và đáng giá hơn qua thử thách.
Trong xã hội thực tại, lòng trung thành và nghĩa khí không toan tính ấy đã trở nên hiếm hoi, vì thế chúng ta được thấy trên màn ảnh thứ tình bạn nam giới lý tưởng hóa.
Một sức hút lớn khác của các nhân vật phản anh hùng chính là khả năng “cứu chuộc” của họ. Dù là mối quan hệ phức tạp giữa hai sát thủ trong phim (Cheap Killers), hay hành trình chạy trốn khắp nơi của người cha vì con gái trong phim (Blood of My Father), những nhân vật này dù sống trong bóng tối vẫn luôn tìm kiếm ánh sáng.
Chính quá trình tìm kiếm sự cứu chuộc từ sự trụy lạc ấy phản ánh những giằng xé và hy vọng sâu thẳm trong mỗi con người chúng ta.
Phản anh hùng trong phim xã hội đen cuốn hút chúng ta bởi họ sống đúng cú máy mà chúng ta khao khát nhưng không dám quay — không cắt cảnh, không thỏa hiệp, không lùi bước. Dù toàn bộ khung hình chống lại họ, họ vẫn giữ nguyên tắc. Tinh thần “thà đứng thẳng mà tắt đèn, chứ không quỳ gối mà kéo dài thời lượng” chính là thứ “khí chất đàn ông” hiếm hoi trong xã hội hiện đại.
Cứu chuộc hay trừng phạt? Không rõ góc máy nào sẽ lên khuôn cuối cùng. Nhưng tôi thực sự tin rằng khán giả không muốn cái ác chiếm toàn bộ khung hình. Chúng ta muốn phe thiện thắng dù chiến thắng ấy chỉ là một close-up[2] nhỏ nhoi trong hành trình riêng của nhân vật phản anh hùng, khi anh ta bước ra ánh sáng.
Chúng ta không muốn nhìn thấy cảnh diệt vong hay tha hóa trong cú máy cắt cuối. Chúng ta hy vọng một tia sáng cuối đường hầm. Bởi sâu thẳm trong lòng, con người luôn tin vào điều mà Oscar Wilde từng viết như một lời thoại bất hủ: “Mỗi vị thánh đều có một quá khứ, mỗi tội nhân đều có một tương lai.”
Bài dịch từ Zhihu, nguồn không nhớ rõ lắm nữa.
[1] Blocking trong điện ảnh và sân khấu là việc sắp xếp vị trí, di chuyển của diễn viên trong khung hình (hoặc trên sân khấu), cùng với sự tương tác giữa họ với bối cảnh, đạo cụ và máy quay. Nói một cách dễ hiểu: Blocking là vũ đạo cho diễn xuất và máy quay.
[2] close-up: Close-up (thường được viết tắt là CU) trong điện ảnh là cỡ cảnh cận mặt (hoặc cận cảnh), khi máy quay ở rất gần chủ thể, thường là khuôn mặt diễn viên, hoặc một chi tiết nhỏ (bàn tay, đôi mắt, vật dụng quan trọng).
