Lâu lâu tôi thường coi lại True Detective mùa 1 (sau đây gọi tắt là TDs1). Đối với cá nhân tôi, bộ phim này rất hay và tôi cũng phải trải qua mấy phen trắc trở mới thích nó. Lần đầu tiên tôi xem TDs1 là đầu năm 2014, tôi còn vài tháng để giãy chết trước kỳ thi đại học. Theo được 2 tập thì bỏ. Phim rất khó nhai. Ngoài trừ một cảnh nóng để tôi truy hoan với Ngũ Cô Nương trong nhà vệ sinh 15′ thì không có thứ gì níu kéo tôi lại. Phim này có một bầu không khí mục rữa, ảm đạm và bức bối khó tả. Thêm vào đó cặp đôi nhân vật chính không phải là thứ một thằng cu học cấp 3 Bắc kỳ thích thú. Tuổi thơ của lứa 9x ngoài này là những anh chị cảnh sát hình sự sáng ngời trong tim dân chúng. Tiếp tục đến 2016, vài cơ duyên cuốn tôi theo đuổi học đại học về luật. Tối ở ký túc ôm laptop đóng họ cho “Anh Cả” Phimmoi thì hội ngộ lần nữa với TDs1. Tôi tiến thêm được 2 tập nữa rồi cũng dừng. Biến cố gia đình, bon chen sớm hơn mấy đứa bạn cùng lứa để ra đường kiếm tý cháo. Tới năm cuối đại học, đời tát cho nhiều cặp đèn pha nhìn đời cũng khác, cũng nhiều “đồng cảm, thuận mắt” với tiêu cực hơn. Vậy là lụm nốt 4 tập còn lại trong một tối. Thôi nhân dịp đất nước đang vươn mình, Hiệp Sĩ Bão Táp sang tuổi mới, kẻ hèn này của ít lòng vòng, cũng xin viết một bài khoe khoang chút mọn tâm đắc về bộ phim này.
Thông tin tóm tắt:
- Tên phim: True Detective (Thám tử chân chính) – Mùa 1
- Biên kịch: Nic Pizzolatto
- Đạo diễn: Cary Joji Fukunaga
- Đạo diễn/Nhà sản xuất điều hành: Cary Joji Fukunaga
- Đạo diễn hình ảnh/quay phim chính: Adam Arkapaw
- Giám đốc âm nhạc: T Bone Burnett
- Diễn viên chính: Matthew McConaughey (Rustin “Rust” Cohle), Woody Harrelson (Martin “Marty” Hart)
- Thể loại: Neo-noir (Phim đen hiện đại), Southern Gothic (Kinh dị Gothic miền Nam), Psychological Thriller (Giật gân tâm lý), Crime Procedural (Hình sự phá án).
Mảnh Đất Nguyền Rủa Và Những Lời Nói Dối
Bộ phim mở đầu với buổi thẩm vấn của Cục Điều tra Hình sự Cảnh sát Bang Louisiana đối với hai cựu thám tử Rustin “Rust” Cohle và Martin “Marty” Hart về vụ án gây chấn động dư luận một thời mà họ từng phá năm 1995. Mạch phim sau đó quay ngược về quá khứ thời hai người này là cộng sự mới của nhau và cùng đương đầu với vụ án giết người tế lễ tà giáo đầy ám ảnh trên cánh đồng mía vùng Louisiana. Diễn biến phim được chuyển đổi, đan xen liên tục giữa ba mốc thời gian: 1995, năm 2002 – khi mối quan hệ – cả về nghề nghiệp và cá nhân của hai vị cộng sự có sự thay đổi sâu sắc và 2012 – thời điểm hiện tại khi có vụ án mạng tương tự xảy ra. Cảnh sát không loại trừ việc gây án bắt chước hoặc bỏ lọt tội phạm.
Cốt truyện này không thể nào quen thuộc hơn. Với một mô típ cộng sự bất đồng chẳng có gì lạ lẫm. Quen thuộc không đồng nghĩa với nhàm chán và tệ hại. Sự thực chứng minh, sau từng ấy năm người ta vẫn ca ngợi TDs1 là một trong những tv serie xuất sắc nhất được làm ra. Sau tập mở màn, khán giả nhanh chóng bị thu hút bởi ba thứ bí ẩn: Những kẻ thủ ác sau 17 năm ròng rã; Lý do mối quan hệ giữa hai vị thám tử tan rã; Và tại sao những thám tử đương nhiệm lại quan tâm về một vụ án cũ đã được phá giải? Hai tay cựu thám tử còn giấu kín những góc tối nào không thể hiện trong hồ sơ vụ án?
Từ những giây đầu tiên của bộ phim, Nic Pizzolatto đã phủ đầu người xem bằng thủ pháp Unreliable Narrator (Người kể chuyện không đáng tin cậy). Sự tương phản đối lập giữa lời trần thuật dối trá của Rust-Marty ở hiện tại và sự thật trần trụi trong các đoạn flashback (hồi tưởng) được lồng ghép khiến bộ phim giữ được sự hấp dẫn mặc cho tiết tấu ban đầu của phim có phần chậm rãi lê thê.
Cộng hưởng với đó là sự mê hoặc đến từ trải nghiệm thị giác đặc quánh vị Southern Gothic (Kinh dị Gothic miền Nam) của Tiểu bang Louisiana. Qua những cú máy chậm, ta thấy những cánh đồng ngập mặn hoang vu, đầm lầy và các kênh rạch tự nhiên trải dài cùng những con đường đất nham nhở không bóng người. Đối lập với đó là hậu cảnh những nhà máy lọc dầu công nghiệp như những con quái thú đen xám ngửa cổ nhả khói lên khí quyển. Con người nơi đây sống trong những căn nhà di động tạm bợ, nhếch nhác, đi nhà thờ bằng những hội trường dựng vải bạt. Họ hiện lên thật tàn tạ, bị lãng quên, bị cô lập khỏi dòng chảy văn minh nhân loại. Phải chăng cái nghèo đói vật chất cùng cực chính là ngọn giáo mở đường cho cái ác và sự cuồng tín tôn giáo độc hại? Trong tay của đạo diễn Cary Fukunaga, Louisiana trở thành một thực thể tự nhiên tĩnh lặng đầy tính đe dọa.
Hai Gã Đàn Ông Vụn Vỡ: Sự Giao Thoa Của Hai Mặt Đồng Xu
Một trong những điểm hấp dẫn (nếu không muốn nói rằng hấp dẫn nhất) là cặp đôi nhân vật chính Rust Cohle và Martin Hart.
- Martin Hart (Marty): Thoạt nhìn, anh ta là một thám tử tốt bụng, giao tiếp hài hòa với đồng nghiệp. Là một người chồng gia giáo có vợ đẹp con khôn. Chỉ tiếc là sớm thôi, ta được thấy Hart yêu gia đình mình… bằng cách ngủ với những “cái Láng Hạ”. Marty hoang dại, giải quyết khủng hoảng bằng cách bám víu vào cấu trúc gia đình rồi liên tục phản bội nó. Một tay đàn ông nam tính độc hại thực thụ. Anh ta nhân danh người cha để chì chiết con cái, nhân danh công lý để hành quyết tội phạm không qua xét xử, và nhân dân bảo vệ gia đình để bạo lực với nhân tình của mình. Chắc hẳn anh ta ghét Rust vì tay cộng sự vốn đã nhìn thấu và vạch trần sự đạo đức giả đó ngay từ đầu.
- Rust Cohle: Một phản anh hùng mẫu mực. Một chút khắc kỷ nửa vời và cô độc: anh ta sống trong căn nhà tối giản chỉ có cái nệm, đống sách hình sự và hình Đức Chúa Thánh Giá trên tường không phải vì đức tin mà vì muốn chiêm nghiệm khoảnh khắc bị đóng đinh trên Thánh Giá. Ở Rust không có sự chính trực, lòng vị tha hay niềm tin vào công bằng, công lý. Là một thám tử, một sĩ quan trong hệ thống hành pháp nhưng nổi bật ở Rust ta có: Bạo lực, tra tấn, thao túng, dối trá và phạm pháp! Bóc tách, lột trần Rust qua từng tập phim cho thấy dường như nỗi đau mất đứa con thơ đầu lòng, gia đình đổ vỡ ly tán đã hủy diệt niềm tin của anh vào trật tự thế giới và lòng trắc ẩn của con người. Anh ta không theo đuổi hư vinh hay công lý cao cả. Kẻ này chỉ tỉnh táo cùng cực với chất kích thích và công việc thuần túy. Phá án như một nghĩa vụ bản năng. Hay chăng đúng hơn là nỗi khát khao ám ảnh tìm ra sự thật do phát điên với một thế giới đầy dối trá? Cuối cùng, điều kinh khủng nhất ở Rust là thế giới quan bi quan, hư vô và phản sinh sản (Anti-natalism). Một nhân vật đản sinh từ phản ứng hóa học của những tư tưởng triết học như Nietzsche hay Schopenhauer, Ligotti cùng với tính bi kịch hiện sinh.
Điều mà người ta thích ở Rust là anh không tha hóa như Walter White hay Tony Soprano. Trong phần cuối, nhân vật này được phát triển lần nữa. Trải nghiệm cận tử cho Rust thấy khía cạnh tình yêu thương, lòng trắc ẩn, nhân tính cũng tồn tại song hành với chủ nghĩa hư vô mãn tính trong người anh ta. Mặc dù anh ta (và cả Marty nữa) đều bị đời chơi như con Ních, con Kiki nhưng họ đã không ngoảnh mặt làm ngơ trước bóng tối sâu thẳm. Cả hai nhân vật chính đã tìm thấy một chút hy vọng và sự cứu rỗi mà họ xứng đáng có được sau 17 năm ròng rã.
Không dừng lại ở đó, khán giả còn vô cùng yêu thích sự tương tác hóa học (Chemistry) giữa hai nhân vật Rust và Marty. Mặc cho sự lệch pha từ nhận thức, tư tưởng, sự ghét bỏ cá nhân thì trong công việc, hai nhân vật trở thành đối tác cộng sinh tuyệt đối. Rust am hiểu tội phạm, nhìn thấu tâm lý, tỉ mỉ và kiên trì nhưng lập dị, tê liệt khả năng giao tiếp xã hội. Marty ngược lại có sự khôn ngoan xã hội, biết hòa hợp đồng nghiệp, xoa dịu sếp trưởng và xã giao địa phương tốt cùng tư duy đuổi kịp công nghệ thời đại mới. Tình đồng nghiệp của hai nhân vật này được tẩy lễ qua sinh tử, qua thời gian bể dâu ngần ấy năm. Hợp lại tan. Tan lại hợp hòa quyện tự nhiên như hai mặt của một đồng xu vậy.
Chúng ta phải cảm ơn Matthew McConaughey và Woody Harrelson về màn trình diễn của họ. Những nhân vật có chiều sâu phức tạp sẽ mãi im ắng trên những trang giấy nếu không có những diễn văn đáng gờm thổi hồn.
Nói về Matthew McConaughey trước. Những năm 2000, Matthew là ông hoàng phim hài lãng mạn, một sex symbol (biểu tượng tình dục/quyến rũ) của điện ảnh Hollywood thời bấy giờ với những The Wedding Planner, How to Lose a Guy in 10 Days… Ngay cả khi thành công năm 2013 từ phim tiểu sử – chính kịch Dallas Buyer Club cũng không làm khán giả cảm thấy yên tâm khi nghe tin anh đóng dòng phim trinh thám hình sự nhuốm màu u ám như TDs1 được. Sự tinh tế mà anh thể hiện nhân vật Rust Cohle giữa các mốc thời gian thật đáng kinh ngạc. Xem các cảnh thẩm vấn, ta chứng kiến một Rust với ánh mắt có nét vô hồn nhưng khí tràng ngột ngạt, bùng nổ về suy nghĩ. Nhìn cái cách Matthew phô diễn lối nói bóng bẩy về một câu chuyện hay một triết lý bi quan nào đó khiến bạn không thể không tự hỏi lòng mình rằng anh ta đang thuyết phục chính mình hay bất cứ ai khác. Cái tài biến chủ nghĩa hiện sinh mỉa mai, rẻ tiền thành thứ nha phiến đầy hấp dẫn và bi thảm thật khủng khiếp.
Kẻ tám lạng, người nửa cân. Woody Harrelson có nền tảng diễn xuất chắc chắn và xuất sắc ngang ngửa với bạn diễn của mình. Hãy nhìn vào bản chất nhân vật Marty “bình thường” hơn, ít đất diễn và khả năng khơi gợi sự đồng cảm từ khán giả hơn. Vậy mà Harrelson đã xử lý nhân vật của mình trở nên chân thực một cách xuất sắc.
Có thể nói chính bản thân diễn viên tôn lên chính nhân vật của mình và cả những nhân vật liên kết khác cũng như tổng thể bộ phim. Nếu có ai đó nói rằng chỉ riêng diễn xuất của hai diễn viên này cũng đủ để xem TDs1 thì đây không phải là một lời nói quá.
Maggie Hart: Điểm Sáng Giữa Những Góc Khuất Nam Tính
Trong khi hai thằng nhân vật chính giằng co với tội phạm giết người hơn 17 năm trời để tìm ra sự thật và trả thù cho phụ nữ, trẻ em bị sát hại tàn nhẫn thì chính lớp nhân vật này lại là một điểm yếu của bộ phim. Trong TDs1 họ hiện lên một cách mỏng manh, nhợt nhạt và có lẽ đơn thuần chỉ là những công cụ triển khai và truyền tải cốt truyện: Buôn ma túy, mãi dâm, bạn tình nóng bỏng, kẻ to mồm, bị đầu độc giới tính độc hại hoặc tệ nhất là trở thành nạn nhân, biểu tượng tế lễ bệnh hoạn cho kẻ thủ ác. Đó cũng là lẽ khách quan trong một thế giới quan lấy bạo lực, tội ác và những góc khuất nam tính độc hại, phù hợp hoàn toàn với bối cảnh của bộ phim. . Nhân vật nữ có tiềm năng nhất của bộ phim này là Maggie Hart (Michelle Monaghan thủ vai). Cô không mù quáng mà thấu cảm, sớm nhận ra những tổn thương của Rust. Một người đàn bà hiểu thấu bản chất ích kỷ của chồng mình. Khi cái đầu dưới của Marty lại “ngựa quen đường cũ”, thì chính Maggie đã phản kháng chủ động. Lợi dụng sự cô độc, say xỉn của Rust, cô cho anh “nướng tạm lò khoai”, thực hiện một kế hoạch tranh cãi về đạo đức để thoát khỏi cuộc hôn nhân độc hại. Maggie đặc biệt vì cô là nhân vật duy nhất vượt qua nỗi đau quá khứ, thoát ra khỏi cái “vòng tròn phẳng” đáng nguyền rủa mà Rust luôn rao giảng. Đáng tiếc vì lý do thời lượng hoặc xác định mức độ ưu tiên về nội dung, nhân vật mà Maggie không thực sự xuất sắc để sánh ngang với cặp đôi nhân vật chính.
Ngôn Ngữ Điện Ảnh Và Giai Điệu Đầy Ma Mị, Ám Ảnh
TDs1 mang đậm phong cách văn học nhờ kịch bản của tiểu thuyết gia Nic Pizzolatto. Ông thành công tạo nên một bầu không khí và nền tảng triết học đa dạng chủ đề như tôn giáo, xung đột và đào sâu vào câu hỏi lớn về sự tồn tại thông qua nhân vật Rust. Các nhân vật đa chiều, phức tạp, lời thoại phong phú, bùng nổ sức gợi mở, suy ngẫm. Câu chuyện của TDs1 trong nửa đầu phim được viết rất khéo léo các chi tiết liên quan trực tiếp đến vụ án không quá phô trương, được gieo nhẹ nhàng và gác lại để phát triển nhân vật. Tuy nhiên, khi đẩy cốt truyện sang nửa sau phim với nhịp điệu gay cấn, nhanh hơn và bắt đầu giải quyết logic của chuỗi giết người nhằm hướng tới cái kết thì những điểm yếu trong kịch bản lộ ra khiến người xem cảm thấy sa lầy. Mọi thứ được giải thích vội vàng và đẩy quá chóng vánh. Dù vậy, Tập cuối (Form and Void) là điểm sáng cứu vãn bằng cách khéo léo đề cập tới sự bất lực của hệ thống tư pháp trước những kẻ chóp bu quyền lực. Trên hết, cái kết của bộ phim với ý tưởng cận tử tạo nên sự phát triển nhân vật chính tích cực là một nước đi đúng hướng. Bởi dẫu sao dấu ấn về khía cạnh siêu nhiên đã thả trước đây là không đủ và xu hướng khách quan của bộ đôi không cho phép đưa tâm lý hai nhân vật chính xé ra thành hai nửa đối lập.
Mặc dù xét trên nhiều bình diện, cốt truyện là thứ triển khai có điểm yếu nhất trong tổng thể bộ phim. Nhưng nó vẫn được thực hiện đủ tốt để khi kết thúc, khán giả hài lòng với một bộ phim trinh thám hình sự có thể mang lại. Thậm chí còn hơn thế nữa, sự hài lòng đó được nâng đỡ bởi kỹ thuật quay phim, ngôn ngữ hình ảnh và ánh sáng. Ngay trong những khung hình đầu tiên của năm 1995, chúng ta bị kéo vào một thế giới nơi màu sắc bị rửa trôi, chỉ còn mảng ố vàng của bê tông và xanh thẳm của đầm lầy. Lấy ví dụ về những cảnh chiếu ánh sáng le lói qua khe cửa luôn phủ một nửa bóng tối lên mặt Marty. Đó là ẩn dụ cho sự dối trá mà anh ta mang theo. Đặc biệt, cảnh quay one-shot dài 6 phút ở Tập 4 đã mang về cho Fukunaga giải Emmy xứng đáng. Không có kỹ xảo hào nhoáng, không một cú cắt máy nào cho Matthew chạy trốn, che dấu thiết sót diễn xuất. Khác với một Rust của ba tập đầu với đầu óc nhạy bén, sắc lạnh, thượng đẳng với những triết lý hư vô. Khi hỗn loạn bùng nổ khi nó lột trần một Rust trở về bản ngã nguyên thủy, chiến đấu điên cuồng để sinh tồn. Khán giả như được trực tiếp chạy cùng Rust, chứng kiến từng khoảnh khắc gương mặt run rẩy, từng hơi thở gấp kèm adrenalin sôi sục, mồ hôi vã như tắm. Rust một lần nữa lại trở về với nhân dạng “Crash” nghiện ngập và điên rồ đã từng tồn tại trong quá khứ đen tối. Trong những khoảnh khắc như thế, tôi mới ngỡ ra một phần của anh vẫn đang chìm sâu trong bóng tối, anh vẫn đang đau đớn giãy dụa tìm đấu tranh. Đó cũng là lúc mạch phim chuyển từ “trinh thám tĩnh” sang “hình sự động”. Nhịp độ của câu chuyện được đẩy lên một cao trào mới một cách mượt mà và đầy hấp dẫn.
Âm nhạc của bộ phim được T-Bone Burnett dội thẳng, nhấn chìm khán giả trong sự căng thẳng, lo âu và bất lực với đủ thể loại nhạc đa dạng: Đồng quê cổ điển, Blues, Dân ca Bắc Mỹ cho tới rap, metal. Đặc biệt là bài hát chủ đề “Far From Any Road” của nhóm nhạc Indie-folk Handsome Family là một sự tình cờ nhưng đã trở thành tuyệt phối của bộ phim. Bằng cách nào đó các ca từ trong bài hát chủ đề lại có thể phù hợp thể hiện ẩn dụ cho những thứ nguy hiểm, điên loạn mời gọi như Vị Vua Vàng (The Yellow King) hay những ngôi sao đêm trong vùng đất của Carcosa. Con đường vốn là biểu tượng cho luật pháp, trật tự và sự an toàn. Mà nay vì tìm kiếm sự thật và báo thù, những thám tử của chúng ta đã phải rời xa con đường ấy, dấn thân vào bóng tối sâu thẳm của Carcosa.
Tạm kết
Hành trình của Rust và Marty tạm thời khép lại khi nhìn lên những ngôi sao lấp lóe trong đêm thẳm. Dù bóng tối ngập tràn, hai anh già của chúng ta có quyền và sẽ hy vọng về ánh sáng. Tôi nghĩ chính chúng ta cũng là những người đang hy vọng, đang chuộc tội và sẽ được cứu rỗi. Như Emmanuel Kant đã nói: “Hai điều lấp đầy tâm hồn bằng sự ngưỡng mộ và kính phục kính cẩn luôn luôn mới mẻ và không ngừng tăng lên, khi suy ngẫm càng thường xuyên và bền bỉ hướng về chúng: Bầu trời đầy sao trên cao tôi, và quy luật đạo đức trong lòng tôi”.
