TATE Mode – Di sản của những người con mang trong mình dòng máu Shoot’em up

Tôi biết đối với GenZ hay Gen Alpha, việc này không có ý nghĩa nhiều lắm về mặt hình ảnh. Nhưng đối với những thế hệ trước. Việc quây quần bên chiếc máy Arcade hoặc con PC chạy DOS ồn ào nóng bức cũng là cái thú vui của tuổi thơ. Vậy cho nên hôm nay, thay mặt những bậc cựu binh tiền bối của thời 16-bit. Tôi xin phép viết nên những dòng tâm sự từ sâu thẳm tâm can. Để lưu giữ lại một phần văn hóa lịch sử nho nhỏ của làng Game thời kỳ những năm 90-2000 này. OK vào việc nhé.

Như mọi người đã biết, các máy Arcade chơi Shoot’em up màn hình dọc thường có tỷ lệ 3:4. Máy nào hiện đại hơn thì hỗ trợ tỷ lệ 9:16. Và chế độ quay dọc màn hình để chơi những Game dạng này thường được gọi là TATE Mode. Những Game dạng này nếu quay ngang màn hình thì sẽ bị 2 viền đen to tướng chèn vào 2 bên, khiến không gian bị chiếm dụng trở nên rất lãng phí. Ikaruga, DoDonPachi, Raiden…đều là những Game có hỗ trợ chế độ đó. Cơ mà Raiden chẳng hiểu sao các bản khác đều quay dọc màn được mà bản 5 phải có Mod không thì nó bóp màn.

Ngoài những Game Shoot’em up ra thì một thể loại khác cũng cực kỳ ưa chuộng màn hình dạng này là các Game Pinball. Trong PC tôi có sẵn Demon’s Tilt, một Game Pinball được tặng từ Epic Games. Và vì nó là hàng mới so với đám Game Retro nên hỗ trợ màn dọc cực tốt, dù ra mắt đã được vài năm. Chỉ cần các ông vào Display Settings, mục Display Orientation chọn Portrait rồi Keep Changes là đã có thể mô phỏng gần như hoàn hảo một chiếc máy Arcade. Nếu chơi sang thì tậu thêm bộ nút cơ học là quẩy y như ngoài trung tâm giải trí luôn. Như tôi đã nói, nếu Game không hỗ trợ thì các ông bà có thể dùng bản Mod ArcCabView, với các Game Pinball cổ là PinCabView. Nó là một biến thể của ReShade, nhiệm vụ chính là giúp mấy Game chỉ có màn hình ngang xoay dọc và chơi được trên PC. Nhớ là trong lúc cài Mod, nó đang Loading thì tuyệt đối không được chạm vào chuột phím, các ông làm vậy nó sẽ báo lỗi đó.

Với lại theo tôi các ông nên dùng màn Full HD để chơi mấy Game dạng này, vì đây là độ phân giải được hỗ trợ tốt nhất. Chứ nếu chơi màn 2k (1440×2560) trở lên thì kiểu gì cũng không thể tràn viền được. Hoặc nếu tràn viền thì khung hình sẽ bị kéo dãn ra. Cú nhất là các phiên bản Touhou Project. Đến tận phiên bản 20 rồi mà ZUN vẫn không hỗ trợ TATE Mode tử tế, hài ở chỗ người ta làm Patch Việt hóa rồi nhưng lúc quay dọc màn không giãn hình thì cũng bị 1 khoảng trống ở đáy màn.

Ngược lại với TATE Mode là YOKO Mode, ở chế độ này thì màn hình quay ngang như bình thường. Những Game Shoot’em up màn hình ngang như Aerial Assault hay Gradius thì không cần phải Mod lằng nhằng, cứ thế mà vào Game chơi thôi. Chưa nói đến những Game dùng cả 2 chế độ như LifeForce, chỉ cần xoay dọc màn đã sướng lắm rồi. 2 cái tên lấy từ tiếng Nhật, TATE (縦) có nghĩa là chiều dọc còn YOKO (横) ngược lại có nghĩa là chiều ngang mà. Nói đến TATE Mode mà không đề cập nhánh Bullet Hell thì quả là thiếu sót. Cụ tổ của nhánh này là Batsugun, được Toaplan phát hành vào năm 1993 trên máy Arcade. Công nhận mấy lão Tokyo giỏi thật, lần đầu mình ra StarBowl trải nghiệm mà như thể được chìm đắm vào thế giới nơi phi đội Skull Hornets tung hoành. Cả phần âm nhạc lẫn đồ họa đều thuộc dạng đỉnh cao trong giới vào thời nó mới được tung ra.

Hồi bé anh em tôi mỗi người 1 bên điều khiển. Thế quái nào nút thả bom lại bị kẹt. Thế là tôi, ông anh họ và cô em họ cố gắng né đạn lắm rồi mà đến con Boss đầu mang tên Deep Purple cũng đã tốn 6-8 xèng. Tính ra là 3-4 lần Continue cho mỗi người, 2 xèng 1 lần thì phải. Quả ấy la hét om sòm: “Anh ơi né đạn đi, coi chừng nó bắn”, “Cố lên, phá đảo Game xong xuống nhà hàng làm mấy cốc kem”. Nghĩ lại hồi ấy mình Tryhard Game Batsugun không kém mấy Gosu hiện tại. Cơ mà có tuổi rồi nên phản xạ tay chậm đi nhiều. Lúc 20 tuổi có thể chày cối Touhou cấp độ Lunatic trong điều kiện thiếu thốn vật chất. Nhưng bây giờ đụng vào Normal với dàn Gaming Gear đầy đủ còn khó nữa là. Một phần vì lý do trên, phần vì đam mê đã giảm sút đi khá nhiều.

Nếu cái màn của các ông không thể xoay dọc được thì theo tôi nên dùng Arm thay cho chân màn. Ngon bổ rẻ thì cứ quất North Bayou F80 cho tôi, tầm 500k là được con hàng tử tế rồi. Ngoài ra tôi khuyên các ông để ý kỹ phần dây nhợ, nhớ đi dây trước khi xoay dọc màn. Không ai muốn vấp hay vướng vào dây khi đang quẩy đúng chứ ? Vì đơn giản như vậy nên theo tôi những Arm xịn như Humanmotion hay đại loại thế hơi thừa. Trừ phi các ông muốn nâng lên màn xịn hơn sau này. Nhưng đối với tôi, màn dưới 30 inches là vừa đủ cho mắt. To hơn thì phải ngửa cổ lên nhìn mệt lắm. Và dòng Shoot’em up lẫn Pinball đều thiết kế cho màn hình phẳng, thậm chí màn lồi. Nên nhiều khi màn cong không cần thiết lắm. Phần mềm ArcCabView còn có Filter giả lập màn lồi cơ mà. Sau khi trải qua Touhou và nguồn cảm hứng của nó là Raiden. Đến DoDonPachi thì sau khi trải qua vài phút trên Youtube, tôi biết chắc chắn rằng đó sẽ là chướng ngại vật khó qua. Và đúng là như thế thật. Tuy hỗ trợ TATE Mode rất tốt nhưng bù lại là độ khó kinh hoàng. Đạn bay dày đặc màn hình như một bức tranh trừu tượng. May mà Game ở chế độ Normal cho phép thả bom tự động, đạn chạm vào là kích hoạt bom. Miễn là người chơi vẫn trữ đủ bom trong phi cơ. Cơ mà hết bom thì mấy con Boss mang phong cách Mecha Musume sẵn sàng cho bất cứ ai trước màn hình ăn hành thay cơm mọi lúc mọi nơi nhé các tình yêu.

Theo cảm nghĩ của tôi thì mấy cái Fes ở Việt Nam hiếm người Cosplay các nhân vật trong Game thuộc thể loại này, đa phần vì chẳng ai muốn khổ dâm thị giác suốt mấy tiếng đồng hồ cả. Với lại Gacha ăn xổi kiểu Mihoyo (Genshin Impact, Zenless Zone Zero, Honkai Star Rail..) ăn sâu vào máu lớp trẻ hiện tại rồi. Muốn thay đổi không dễ chút nào đâu. Với lại Lore và cốt truyện bọn Trung Quốc bày ra ăn sẵn. Còn Âu Mỹ với Nhật Bản bắt Game thủ phải tìm hiểu rồi xâu chuỗi lại mới thành cốt truyện hoàn chỉnh. Như Souls-like nếu không để ý đến mấy món Item thì có đi hết Game cũng chẳng hiểu cái gì vừa xảy ra đâu. Mấy hôm trước vừa đi Fes về. Công nhận đám Genshin ảnh hưởng mạnh thật, đi đâu cũng gặp. Ngày xưa Vocaloid với Naruto chiếm đa số cơ mà bây giờ đỡ hơn nhiều rồi. Hơi bất lịch sự nhưng mà mấy thanh niên Cosplayer ai cũng đắp cả đống phấn trang điểm lên mặt. Cả nam lẫn nữ còn đeo mi giả lẫn kính áp tròng để tăng độ nhập vai. Với cái kiểu makeup ấy về nhà mà không tẩy trang kỹ thì rất hại cho da đấy. Vì vậy kiếm được nhóm chịu Cos Touhou, vốn là thị trường ngách đã rất khó rồi. Chứ còn siêu ngách như Warhammer 40k thì chắc cả Hà Nội này không đứa nào dám mạo hiểm. Haiten thì tôi không chắc lắm, nhưng an ninh mạng với hình sự tai mắt khắp nơi. Lớ ngớ là các cán bộ cho lên phường uống trà ngay. Chẳng ai dại tới mức vác nguyên bộ Cosplay Nemu hay Asagi chạy lon ton trong quảng trường cả. Vì việc đó khác nào lạy ông tôi ở bụi này đâu cơ chứ.

Giờ thời thế thay đổi liên tục. Một ngày nào đó Genshin Impact sẽ lụi tàn, Mihoyo dần dần lùi vào vũ đài lịch sử. Và những thế hệ bây giờ sẽ kể lại cho con cháu về một thời huy hoàng ở Tevyat. Vì thế, tôi rất hân hạnh được nhận nhiệm vụ chép sử để cho bọn nó thấy, trước khi đám Otaku công nghệ giải cứu thế giới làm mưa làm gió. Thì cha ông, tổ tiên đã từng hò hét vui vẻ, tận hưởng những di tích, cổ vật thời hồng hoang. Khi mà trò chơi điện tử từng bị coi là thứ vô bổ. Khi người ta từng chê Game thủ là lũ vô công rỗi nghề. Và những viên Hidden Gem không dành cho những kẻ hời hợt nông cạn, mà trao phần thưởng cho người ở lại đến giây phút cuối cùng. Vinh dự thuộc về những kẻ bất tuân – Maverick Gamers. Cảm ơn và hẹn gặp lại.